Skolopendra – Scolopendra cingulata

Dorosła skolopendra o długości ponad 10cm. Żarłoczna, aktywna, agresywna.

Scolopendra cingulata – europejska skolopendra, mały drapieżnik o wielkim charakterze

Występowanie i środowisko naturalne

Scolopendra cingulata, znana również jako skolopendra śródziemnomorska, to gatunek wijów z rodziny Scolopendridae, występujący naturalnie w basenie Morza Śródziemnego. Spotykana jest w południowej Europie (Hiszpania, Włochy, Grecja, Chorwacja, Francja, Turcja), a także w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie.

Zamieszkuje suche, ciepłe i skaliste tereny, często ukrywa się pod kamieniami, korzeniami lub w ściółce. W przeciwieństwie do tropikalnych gatunków skolopendr, S. cingulata dobrze znosi okresowe spadki temperatury i mniejszą wilgotność.

Systematyka

• Typ: Arthropoda (stawonogi)

• Gromada: Chilopoda (wije)

• Rząd: Scolopendromorpha

• Rodzina: Scolopendridae

• Rodzaj: Scolopendra

• Gatunek: Scolopendra cingulata Latreille, 1829

Wygląd i cechy charakterystyczne

Scolopendra cingulata jest średniej wielkości przedstawicielem rodzaju – dorasta zazwyczaj do 10–13 cm długości, choć w sprzyjających warunkach może osiągnąć nawet 15 cm.

Ciało jest smukłe, segmentowane, o barwie żółtawo-brązowej lub oliwkowej z ciemniejszym karapaksem. Odnóża są żółte lub pomarańczowe, co nadaje jej charakterystyczny kontrastowy wygląd.

Na głowie znajdują się potężne, zakrzywione forcipule (żuwaczki jadowe), używane do polowania i obrony. Każdy segment tułowia ma parę nóg, a ostatnia para jest wydłużona i pełni funkcję obronną – może chwytać napastnika lub służyć do przytrzymywania ofiary.

Zachowanie i tryb życia

To szybki, zwinny i aktywny nocny drapieżnik, który poluje głównie na owady, pająki, larwy i inne drobne bezkręgowce. W naturze bywa również kanibalem – spotkanie dwóch osobników często kończy się konfrontacją.

Choć mniejsza od egzotycznych kuzynów, S. cingulata potrafi być zaskakująco agresywna i obronna, reagując błyskawicznym uderzeniem żuwaczek. Jest bardzo czujna i błyskawicznie reaguje na drgania podłoża.

W ciągu dnia zwykle ukrywa się w kryjówkach, a aktywność rozpoczyna po zmroku.

Jad i znaczenie dla człowieka

Ukąszenie Scolopendra cingulata nie jest groźne dla człowieka, lecz może być bolesne, porównywalne do użądlenia osy. Jad ma działanie neurotoksyczne i cytotoksyczne, powodując miejscowy ból, obrzęk i zaczerwienienie. Objawy utrzymują się zwykle od kilku godzin do 1–2 dni.

W przypadku osób uczulonych może dojść do silniejszej reakcji, jednak przypadki poważnych zatruć są niezwykle rzadkie.

Rozmnażanie i rozwój

W okresie letnim dochodzi do kopulacji, po której samica składa 15–30 jaj w wilgotnej jamce w ziemi. Samica wykazuje opiekuńcze zachowanie – owija jaja ciałem i chroni je przed pleśnią oraz drapieżnikami.

Po około 4–6 tygodniach wykluwają się młode, które przez pierwsze dni pozostają przy matce. Następnie przechodzą kilka linień, osiągając dorosłość po około 12–18 miesiącach.

Dorosłe osobniki mogą żyć nawet 5–6 lat w sprzyjających warunkach.

Hodowla w terrarium

Terrarium

Dla dorosłej Scolopendra cingulata wystarczy terrarium o wymiarach 30 × 20 × 20 cm. Gatunek ten nie jest szczególnie aktywny przestrzennie, ale lubi się zakopywać i ukrywać.

Podłoże powinno mieć grubość 5–10 cm, wykonane z torfu kokosowego, włókna kokosowego lub mieszanki ziemi i piasku. Dobrze sprawdzają się również elementy dekoracyjne:

• kora dębowa,

• kamienie,

• rurki korkowe,

• suche liście, które pełnią funkcję kryjówek.

Ważne, by terrarium było szczelne, z dobrą wentylacją – skolopendry potrafią się wspinać po szybie i są zręcznymi uciekinierami.

Temperatura i wilgotność

• Dzień: 24–28°C

• Noc: 20–22°C

• Wilgotność: 55–70%

Zraszanie wykonuje się co kilka dni, by utrzymać lekko wilgotne podłoże – nie należy jednak dopuścić do jego przemoczenia. Wskazane są też okresy lekkiego przesuszenia, które odzwierciedlają naturalny cykl klimatyczny śródziemnomorski.

Karmienie

Scolopendra cingulata jest żarłocznym drapieżnikiem. W hodowli karmi się ją owadami karmowymi:

• karaczanami (Blatta lateralis, Blaptica dubia),

• świerszczami,

• larwami mącznika lub drewnojada.

Młode osobniki karmimy co 3–4 dni, dorosłe co 5–7 dni.
Po linieniu należy wstrzymać się z karmieniem przez kilka dni, by uniknąć uszkodzenia miękkiego pancerza.

Bezpieczeństwo i obsługa

Mimo że S. cingulata nie jest śmiertelnie jadowita, jej zachowanie bywa gwałtowne.
Zaleca się używanie pęsety i narzędzi podczas karmienia lub czyszczenia terrarium. Nie wolno jej brać do rąk – może szybko uciec lub ugryźć.

Jest to gatunek doskonały dla średnio zaawansowanych hodowców, którzy chcą rozpocząć przygodę z większymi wijami, ale bez ryzyka kontaktu z silnie jadowitymi gatunkami tropikalnymi.

Ciekawostki

• Scolopendra cingulata to jedyna skolopendra występująca naturalnie w Europie Środkowej i Południowej.

• Potrafi biegać do tyłu z dużą prędkością, co ułatwia jej ucieczkę w wąskich szczelinach.

• Jest znacznie bardziej odporna na suszę i chłód niż gatunki tropikalne.

• Wbrew opinii, nie jest „czysto naziemna” – czasem wspina się na kamienie lub korzenie w poszukiwaniu ofiar.

• W kulturze basenu Morza Śródziemnego była uważana za symbol odwagi i determinacji ze względu na swój upór i odporność.

Podsumowanie

Scolopendra cingulata to fascynujący, pięknie ubarwiony europejski gatunek skolopendry, łączący egzotyczny wygląd z relatywnie łagodnym jadem. Jest idealnym wyborem dla początkujących miłośników wijów, którzy pragną poznać zachowania tych niezwykłych drapieżników bez ryzyka, jakie niesie hodowla gatunków tropikalnych.

Łatwa w utrzymaniu, długowieczna i niezwykle ciekawa w obserwacji – Scolopendra cingulata to mały, ale potężny symbol siły świata bezkręgowców.